Kênh Vĩnh Tế - Con kênh biên phòng thời Nguyễn

Trải dài qua địa phận 2 tỉnh An Giang và Kiên Giang, Vĩnh Tế là con kênh đào dài nhất mang ý nghĩa và tầm nhìn chiến lược do nhà Nguyễn thực hiện từ thời mở cõi mà đến nay vẫn còn giá trị.

Tạm hoãn nhiều lần

Khởi đầu tại ngã ba tiếp giáp sông Châu Đốc thuộc xã Vĩnh Ngươn, TX.Châu Đốc (An Giang), kênh Vĩnh Tế có chiều dài gần 90 km chạy song song với đường biên giới Việt Nam - Campuchia qua các huyện Tịnh Biên, Tri Tôn (An Giang) rồi nối vào sông Giang Thành, TX.Hà Tiên (Kiên Giang) và đổ ra biển.

< Kênh Vĩnh Tế chạy dài theo biên giới từ Châu Đốc, trổ ra biển tại Hà Tiên.

Tại ngã ba đầu nguồn cặp bờ sông Châu Đốc có một ngôi đình xưa nằm cạnh đường Tây Xuyên - con đường nhỏ chạy ra biên giới - gọi là đình Vĩnh Ngươn, được trùng tu vào năm 1929. Một cụ già ở địa phương cho biết ngày cúng Kỳ Yên vào 15, 16 tháng chạp hằng năm đều có tế quan Thoại Ngọc Hầu. Theo Đại Nam thực lục, địa điểm này là nơi khởi công đào kênh Vĩnh Tế. Mục đích của việc đào kênh là “Vua thấy Vĩnh Thanh và Hà Tiên tiếp giáp với Chân Lạp, việc công tư đi lại, trước không có đường thủy, bàn muốn nhân sông Châu Đốc mà đào cho thông suốt”.

Bấy giờ, vua Gia Long xuống dụ cho thành Gia Định tiến hành đo đạc tính từ phía tây đồn Châu Đốc, sai Trấn thủ Vĩnh Thanh Nguyễn Văn Thoại và Chưởng cơ Phan Văn Tuyên đốc suất 5.500 người gồm dân phu và binh dân đồn Oai Viễn; Đồng Phù (quan nước Chân Lạp) quản suất dân Chân Lạp 5.000 người và tháng 12.1819 khởi công đào. Đại Nam thực lục chính biên chép: “Tháng 9 năm 1819 vét đào đường sông Châu Đốc thông đến Hà Tiên, cho tên là sông Vĩnh Tế”.


< Ảnh chụp Kênh Vĩnh Tế năm 1929.

Tuy nhiên, công trình này từ lúc khởi công đến khi hoàn thành nhiều lần phải tạm ngưng vì lý do khác nhau. Lần thứ nhất vào tháng 3 năm Canh Thìn (1820), khi vua Minh Mạng mới lên ngôi, thấy việc đào kênh đã tròn một năm, người người khó nhọc, nên ra dụ tạm hoãn và cấp tiền, vải cho người chết, cấp thuốc men cho người đau ốm.

Đến tháng giêng năm 1821, vua lại hoãn việc đào kênh. Bấy giờ vùng Hà Tiên, Châu Đốc vừa xảy ra nạn dịch lớn, vua muốn để cho dân nghỉ ngơi. Tháng 10.1822, vua Minh Mạng thấy công việc đào kênh cần phải khẩn trương hơn, nên ban dụ nhắc nhở. Lần này, Tổng trấn thành Gia Định Lê Văn Duyệt phát hơn 39.000 binh dân ở thành và các trấn Vĩnh Thanh, Định Tường, đồn Oai Viễn, cùng hơn 16.000 người Chân Lạp chia làm ba phiên, quyết tâm đào, kế hoạch đến đầu mùa hạ năm sau thì xong.


< Kênh Vĩnh Tế ngày nay.

Tháng 2.1823, Tổng trấn Lê Văn Duyệt nghe tin ở Hưng Hóa có giặc bèn dâng sớ xin hoãn. Lần này vua bảo: “Không lo đến việc miền Bắc nữa, khanh nên phát binh dân vét đào sông ấy để xong công việc. Nếu để mất cơ hội ấy thì khó bảo đảm kỳ sau, mà nước Chân Lạp có thể dòm ngó chính lệnh của ta”. Chưa được bao lâu thì quan Tổng trấn Lê Văn Duyệt bị bệnh, vua sai Phó tổng trấn Trương Tấn Bửu làm thay. Chỉ được vài tháng vua lại ra lệnh hoãn, vì thời tiết nóng bức. Lúc này kênh Vĩnh Tế đã hoàn thành hơn 10.500 trượng, chỉ còn hơn 1.700 trượng.


< Kênh Vĩnh Tế nhìn từ núi Sam.

Tháng 2.1824, kênh Vĩnh Tế được lệnh đào tiếp 1.700 trượng còn lại. Bấy giờ Phó tổng trấn Trần Văn Năng xin để lại binh dân hai trấn Phiên An, Biên Hòa để đào đá xây thành, nhưng vua Minh Mạng không đồng ý và ra chỉ dụ: “Việc xây dựng năm nay chưa tiện, sẽ đợi sang năm. Còn như sông này, liền với tân cương, rất quan hệ đến việc biên phòng, so với việc xây thành đằng nào cần hơn?”. Với quyết tâm của nhà vua, đến tháng 5 năm Giáp Thân (1824) thì kênh Vĩnh Tế hoàn thành.

Dựng bia ghi công

Khi công trình hoàn thành, vua Minh Mạng nói rằng đào con sông ấy thực là lợi ích muôn năm vô cùng về sau, bèn sai Hữu ty lo việc dựng bia ghi công, đồng thời ra lệnh ban thưởng trọng hậu cho Thoại Ngọc Hầu cùng các quan có công và quốc vương Chân Lạp.

< Kênh Vĩnh Tế được khắc trên đỉnh đồng.

Thoại Ngọc Hầu Nguyễn Văn Thoại sinh năm 1761, là con ông Nguyễn Văn Lượng và bà Nguyễn Thị Tiết. Ông Lượng người thôn An Hải, H.Diên Phước, tỉnh Quảng Nam. Bà Tiết là con ông Nguyễn Khắc Tuân và bà Phạm Thị Thấy ở cù lao Dài (Vĩnh Long). Giả thuyết, Nguyễn Văn Thoại có thể được sinh ra tại Quảng Nam. Sau khi cha mất, ông theo mẹ vào Nam lập nghiệp. Cũng có thể ông Lượng vào Nam lập nghiệp, lấy vợ và sinh con tại cù lao Dài, sau về quê Quảng Nam và mất ở đó. Theo tư liệu của nhà nghiên cứu Trương Ngọc Tường thì bà Châu Thị Vĩnh Tế (phu nhân của Thoại Ngọc Hầu) là cháu gái ông Châu Vĩnh Huy và bà Đỗ Thị Toán, vào cuối thế kỷ 18 đã đến lập nghiệp tại thôn Thái Bình (nay thuộc xã Thanh Bình, H.Vũng Liêm, Vĩnh Long). Ông Châu Vĩnh Huy là người có công xây dựng đình chùa, được tôn Hậu hiền. Còn họ Nguyễn của Thoại Ngọc Hầu đến làng này muộn hơn.

Bia Vĩnh Tế dựng tại núi Sam vào mùa thu năm Mậu Tý (1828), chép việc lập làng, mở ruộng di dân, việc vua lấy tên Thoại Ngọc Hầu phu nhân đặt tên cho kênh đào. Nhưng vì trơ trọi giữa trời lâu năm, chữ đã mòn, mặt bia đã bị nứt bể nhiều chỗ, nên các nhà nghiên cứu không đọc được nội dung hoàn chỉnh của văn bia. Ngoài ra, theo Nguyễn Văn Hầu (trong bài viết Bài Tế nghĩa trủng văn do Thoại Ngọc Hầu chủ tế cô hồn tử sĩ sau ngày đào kênh Vĩnh Tế, đăng trên tập san Sử Địa số 17-18 năm 1970) còn có bia “Vĩnh Tế sơn lộ kiều lương” cũng dựng tại núi Sam “nhưng hiện đã thất lạc”. Năm 1950, tác giả bài viết này còn thấy vài mảnh đá to nghi ngờ là bia bị vỡ.

< Từ kinh Vĩnh Tế nhìn về phía biên giới Campuchia.

Ngoài việc dựng bia, vua còn ra lệnh tổ chức lễ tế các binh lính và sưu dân đã bỏ mình trong công cuộc đào kênh và soạn Tế nghĩa trủng văn, đọc trong buổi lễ. Tế nghĩa trủng văn còn gọi là bài “Thừa đế lịnh, tế cô hồn Vĩnh Tế tân kinh”. Vào dịp lễ tế, thừa lệnh vua, Thoại Ngọc Hầu đã làm một cuộc cải táng tập thể, trang nghiêm và quy mô, nhưng chưa biết địa điểm hành lễ. Tác giả Nguyễn Văn Hầu căn cứ vào câu cuối bài văn tế “Sam sơn chi tây hề khả dĩ toại khu trì” và đoán rằng địa điểm hành lễ có lẽ là bên triền phía tây núi Sam, cạnh lăng mộ Thoại Ngọc Hầu, chỗ có cắm bia “Đặc tứ Vĩnh Sơn bia ký” và cũng là nơi có nhiều nấm mộ. Cho đến nay, việc tế lễ các vong hồn bỏ mạng trong cuộc đào kênh vẫn còn được duy trì ở địa phương, người ta gọi đó là lễ “Tống gió”.

Du lịch, GO! - Theo Hoàng Phương - Ngọc Phan (Báo Thanh Niên), ảnh internet.

Read More

Về với Nà Luồng

Nằm nép mình bên dòng Nậm Mu hiền hòa, bản Nà Luồng (xã Nà Tăm, huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu), là nơi cư trú của trên 90 hộ đồng bào dân tộc Lào.

Nhờ gìn giữ được những phong tục tập quán lâu đời, bản của người Lào ở Nà Luồng đã trở thành điểm đến thân thiện với du khách.

< Phong cảnh yên bình của bản Nà Luồng.

Theo dân gian, cách đây 300 năm, một bộ lạc người Lào du cư đã vượt qua Thanh Hóa, Sơn La… tìm nơi canh tác, cư ngụ, tới địa phận ven dãy Hoàng Liên Sơn thấy phong cảnh bình yên, có thể khai phá làm ruộng nước, mở mang cuộc sống, mới dừng chân hạ trại.

< Cuộc sống người Lào ở bản Nà Luồng còn khá đơn sơ.

Tại vùng đất ven dải Hoàng Liên Sơn ấy, người Thái đã làm chủ, người Lào xin phép được khai khẩn và định cư. Tộc trưởng người Thái rộng lòng tiếp đón và đệ đơn lên quan trên cho bộ lạc người Lào nhập cư.

< Phụ nữ Lào bản Nà Luồng miệt mài bên khung cửi.

Đến nay, trên tiến trình lịch sử của đất nước, Lào, Thái và các dân tộc anh em khác cư trú tại các thung lũng ven dải Hoàng Liên Sơn vẫn đoàn kết, cùng nhau xây dựng cuộc sống ấm no theo đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước, trong đó, rất chú trọng giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.

< Công việc hàng ngày của phụ nữ Lào ở bản Nà Luồng là thêu thùa.

Bản sắc văn hóa của người Lào không bị đổi thay theo thời gian và không gian, giúp bản Nà Luồng hội tụ các điều kiện thuận lợi để phát triển du lịch bản làng, gắn liền với các yếu tố văn hóa truyền thống của cư dân.

< Dưới gầm sàn, đầu nhà là bóng dáng các cô gái Lào bận trang phục đậm bản sắc dân tộc.

Đối với du khách ưa khám phá cảnh quan thiên nhiên và văn hóa bản làng thì Nà Luồng là địa điểm hấp dẫn, không thể bỏ qua trong hành trình khám phá vùng cao Tây Bắc. Cảm giác khoan khoái, hồi hộp đến với du khách ngay từ khi đặt chân trên cây cầu chênh vênh dẫn lối vào bản. Dòng Nậm Mu ngay dưới chân cầu hiền hòa chảy như được dát vàng trong ánh chiều hắt qua dãy núi, cùng với những đụn khói lam chiều từ những nếp nhà thấp thoáng bên sườn núi tạo nên vẻ đẹp dung dị cho bản Nà Luồng.

< Đồ trang sức phụ nữ Lào.

Bản Nà Luồng là ngôi nhà chung của 90 hộ, hơn 400 nhân khẩu người Lào. Người Lào ở Nà Luồng rất thân thiện, chân thật và mến khách. Phương thức canh tác chính của người Lào ở đây là trồng lúa nước, trồng ngô. Diện tích lúa chiếm phần lớn diện tích đất nông nghiệp. Dọc theo đường vào bản ngập tràn những thửa ruộng đang vào mùa gặt, những nương ngô trĩu hạt, cho thấy cuộc sống ấm no, đủ đầy của người dân nơi đây.

< Người Lào ở Nà Luồng chân thật và mến khách.

Không chỉ làm nông nghiệp, phụ nữ Lào vẫn gìn giữ được nghề dệt thổ cẩm truyền thống. Những sản phẩm thổ cẩm như khăn, mũ, túi, đặc biệt là trang phục không chỉ thể hiện sự khéo tay của phụ nữ Lào mà còn thể hiện bản sắc dân tộc Lào, là sản phẩm du lịch đặc sắc đối với du khách khi muốn khám phá, tìm hiểu về văn hóa Lào.

< Bản Nà Luồng là điểm đến thân thiện với du khách trên cung đường khám phá dãy Hoàng Liên Sơn hùng vĩ.

Ngoài ra, người Lào vẫn giữ gìn được nhiều phong tục độc đáo trong lễ nghi như tục té nước (còn gọi là Bun Vốc Nặm – PV) và cả tục cầu may, cưới xin, tang ma, cúng lễ cùng những món ăn lạ, những điệu khèn, điệu dân vũ độc đáo và hấp dẫn…

Cảnh quan thiên nhiên nguyên sơ, hùng vĩ, mang đặc trưng vùng cao Tây Bắc, con người hiền hòa, hiếu khách... tất cả đã tạo nên những tiềm năng du lịch của Nà Luồng. Bởi vậy, cách đây chưa lâu, bản Nà Luồng đã được Tổng cục Du lịch lựa chọn đầu tư phát triển thành điểm du lịch cộng đồng, tương lai không xa sẽ đưa vào khai thác trong tour du lịch “Vòng cung Tây Bắc”, hứa hẹn giúp du khách hiểu hơn vẻ đẹp tiềm ẩn của đất nước, con người Việt Nam.

Du lịch, GO! - Theo Thục Hiền - Trịnh Văn Bộ (Báo Ảnh Việt Nam)

Read More

Hành trình cùng những dòng sông

Bộ sưu tập thông tin về những con sông gần như đã rất đầy trong những chuyến hành trình của chúng tôi. Mỗi một dòng sông là một câu chuyện, một lời tự sự, một tâm tình và mang một hình dáng rất riêng tư.

Bài viết này xin được chia sẻ một vài hình ảnh những dòng sông chảy trên lãnh thổ Việt Nam.

1. Sông Nho Quế ở Hà Giang

Nho Quế bắt nguồn từ vùng núi Nghiễm Sơn (Trung Quốc) và chảy qua điểm cực Bắc của lãnh thổ Việt Nam, cách cột cờ Lũng Cú khoảng 2km đường chim bay.

Hành trình len lỏi của dòng Nho Quế giữa cao nguyên đá tai mèo đã đem lại cho đệ nhất hùng quan Mã Pí Lèng (Mèo Vạc, Hà Giang) một vẻ đẹp đầy bí ẩn và hoang dại. Sông Nho Quế là chi lưu của sông Gâm tại xã Lý Bôn tỉnh Cao Bằng, và đến lượt mình, sông Gâm lại là phụ lưu cấp I của sông Lô tại Khe Lau, Tuyên Quang.

2. Sông Quây Sơn ở Cao Bằng

Sông Quây Sơn phát nguồn từ tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) chảy theo hướng đông nam vào lãnh thổ nước ta, qua hai huyện Trùng Khánh và Đàm Thủy, tỉnh Cao Bằng rồi quay trở lại đất Trung Quốc.

Dòng sông gắn liền với thác Bản Giốc đẹp vào bậc nhất ở Việt Nam với ba tầng thác cuồn cuộn đổ xuống từ độ cao trên 50m tạo nên những hình ảnh tráng lệ và âm thanh vang động núi rừng, rồi lại hiền hòa xuôi dọc theo biên giới tự nhiên giữa hai nước Việt - Trung chảy về Hà Quảng.

3. Sông Lô ở Tuyên Quang

Dòng sông nổi tiếng và nên thơ với câu hát “Sông ngàn Việt Bắc, bãi dài ngô lau, núi rừng hoang vu” cũng bắt nguồn từ tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) chảy vào lãnh thổ nước ta tại xã Thanh Thủy, huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang.

Sau một hành trình dài hơn 250km qua địa phận các tỉnh Hà Giang, Tuyên Quang, Phú Thọ, dòng sông hợp lưu với sông Đà và sông Hồng tại quãng ngã ba Hạc, thành phố Việt Trì - nơi chất chứa nhiều huyền thoại của cha ông và có loài cá anh vũ nổi tiếng.

4. Sông Mã ở Sơn La

Một trong những dòng sông được bắt nguồn từ những dãy núi nằm trong lãnh thổ Việt Nam ở mạn tây bắc (Pù Huổi Long) và được hợp sức bởi nhiều chi lưu và những dòng suối nhỏ khác.

Sông Mã trên địa phận tỉnh Sơn La dài khoảng 93km là một dòng sông có độ dốc lớn và nhiều thác ghềnh, mùa khô nước trong xanh hiền hòa, mùa mưa nước gầm lên hung dữ. Sông Mã chảy sang nước bạn Lào tại cửa khẩu Chiềng Khương huyện Sông Mã, tỉnh Sơn La và quay về Việt Nam tại cửa khẩu Tén Tằn, Thanh Hóa.

5. Sông Nậm Na ở Lai Châu

Dài khoảng 86km bắt nguồn từ một dãy núi cao trên 2000m của tỉnh Vân Nam (Trung Quốc), Nậm Na là phụ lưu lớn nhất của sông Đà và hợp lưu với dòng sông này tại Mường Lay - Lai Châu.

Nằm dọc theo quốc lộ nối hai tỉnh Lai Châu và Điện Biên, vẻ hiền hòa và thơ mộng của dòng sông đã khiến cho con lộ này trở thành một trong những cung đường quyến rũ nhất của Tây Bắc. Hình ảnh cầu Hang Tôm - cây cầu dây văng lớn nhất miền Bắc khi xưa, mà tương lai sẽ bị chìm trong nước sau khi thủy điện Sơn La hoàn thành, luôn gắn liền với những bức hình của Nậm Na.

6. Sông Đà ở Hòa Bình

Sông Đà với những vách đá sừng sững hiểm trở, những thác nước gập ghềnh, những vũng xoáy hung dữ… tất cả đã được chặn lại tại Hòa Bình để sinh ra dòng điện phục vụ cuộc sống của con người.

Từ đây, dòng sông không còn khoác trên mình tấm áo độc hành dữ tợn mà thay bằng vẻ trong xanh yên ả dưới chân những hòn đảo nhỏ trong lòng hồ Hòa Bình trước khi hợp lưu với sông Hồng tại Tam Nông - Phú Thọ. Dòng sông có lưu lượng nước lớn và hệ sinh thái vô cùng phong phú, tiềm năng phát triển du lịch rất cao.

7. Sông Hồng ở Lũng Pô

Khởi nguồn từ trên núi Ngụy Sơn cao trên 2000m thuộc tỉnh Vân Nam, sông Hồng chảy vào đất Việt tại đỉnh Lũng Pô, xã A Mú Sung, huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai. Từ đây, dòng sông đỏ nặng phù sa được tiếp thêm sức bởi dòng suối Lũng Pô trong xanh chảy ra từ khe núi và trở thành biên giới tự nhiên với Trung Quốc cho đến tận Hà Khẩu.

Trước đây có một cồn cát nhỏ và một gốc cây sung lớn đánh dấu điểm bắt đầu của dòng sông trên đất Việt, nhưng cơn lũ lớn tháng 8-2007 đã san phẳng tất cả, chỉ còn có cột mốc biên giới 92 đứng giữa ngàn lau.

8. Sông Chảy ở Lào Cai

Dòng sông khơi nguồn từ biên giới Việt Trung trên dãy Kiều Liên Ti của tỉnh Hà Giang. Sông Chảy chảy theo hướng từ đông sang tây, từ Hoàng Su Phì qua Xín Mần đến Mường Khương, tại đây lòng sông dốc và đầy thác ghềnh đã tạo ra một khe núi rất sâu và hùng vĩ.

Đến Bắc Hà, một trong những tour ưa thích của du khách là ngược dòng sông Chảy đỏ ngầu phù sa để đi chơi chợ vùng cao Cốc Ly họp vào thứ ba hằng tuần.

9. Sông Mã ở Cẩm Thủy - Thanh Hóa

Trở lại Việt Nam tại Tén Tằn sau một chặng đường dài hoang dại bên nước bạn Lào, sông Mã song hành với quốc lộ 15A chảy qua Mường Lát, Hồi Xuân, Cành Nàng, Cẩm Thủy và hợp lưu với sông Chu trước khi đổ ra biển Đông ở cửa Hới.

Những cung đường hai bên bờ sông Mã thật sự luôn đem lại những cảm xúc mạnh mẽ cho những cư dân yêu du lịch khám phá và mạo hiểm. Nhưng chắc chắn bạn cũng sẽ khó được hình ảnh bình yên và lãng mạn của dòng sông khi nó chảy qua những bãi bồi phù sa Cẩm Thủy - Thanh Hóa...

Du lịch, GO! - Theo Black & Windy (Chuyentrang.tuoitre), ảnh internet

Read More