Nghe "danh thần" nói về ngựa chiến xứ Bắc Hà

Cả dân ta lẫn khách Tây cứ nghe thấy ngựa đua Bắc Hà là “say” như điếu đổ. “Say” vì những chú tuấn mã phi nhanh như cơn lốc. Say vì cái tính hào sảng, thượng võ hết mình của những chàng kỵ sĩ vùng cao...

Dòng họ giỏi chọn ngựa

Ông Thèn Văn Lìn ở xóm Sín Chải A, xã Nà Hối, huyện Bắc Hà (Lào Cai) năm nay đã bước vào cái tuổi bát thập, đôi chân quen leo núi giờ đã phải nghỉ ngơi nên ông chỉ loanh quanh với mấy cây đào, cây mận ở vườn nhà. Nghề lái ngựa của tổ tiên thì ông đã truyền cho con trai Thèn Văn Dùng...

Vậy mà nghe tôi nhắc đến ngựa Bắc Hà là ông sôi sục lên. Ông nhớ lại: “Cho tới nay nhà tôi đã có 4 đời làm lái ngựa, không biết bao nhiêu con thần mã đã qua tay mình”.

Không hổ danh là pho sử sống, một “danh thần” về xem tướng ngựa, ông giải thích: “Nếu là ngựa thồ tốt thì phải là loại ngực nở, chân thẳng, đứng vững, móng dày, mũi khô, mắt trong, bờm dựng. Một con ngựa như vậy có thể thồ tới 300kg trên lưng, hoặc kéo cả tấn hàng lên dốc cũng vẫn không đổ mồ môi.

Những con ngựa có đầy đủ phẩm chất trên, tới bây giờ dân kéo xe chở hàng thuê ở chợ Bắc Hà vẫn lùng mua với giá đắt gấp 3-4 lần. Mấy anh ngựa ngực lép, chân cong, bờm rủ chỉ đáng làm hàng thịt”.

Ông Lìn cho biết: Bắc Hà không chỉ là nơi có ngựa kéo hay, mà còn có giống ngựa chiến rất tốt. Trước kia, Vua Mèo Hoàng A Tưởng (có dinh thự tại Bắc Hà) vẫn thường tuyển những con ngựa tốt làm món đồ ngoại giao với những Vua Mèo, Vua Thái ở Hà Giang, Lai Châu.

Thuở ấy, các cụ dòng họ Thèn là những người có uy tín nhất trong việc chọn ngựa chiến để vua cưỡi và làm quà.

Bây giờ Bắc Hà và các vùng, miền không còn non ngăn, núi cách nữa. Có đường nhựa, ôtô đã có thể chạy bon bon tới tận trung tâm xã, bản, nhưng những con ngựa chiến cổ cao, ngực nở, bụng thon, có khoáy ở 4 chân và một khoáy giữa đỉnh đầu... vẫn được những lái ngựa săn lùng ráo riết.

Không ít khách du lịch phương Tây khi thấy những con ngựa chạy ở thị trấn Bắc Hà cứ mê mẩn rồi nằng nặc đòi mua đem về xứ họ, để phối giống làm ngựa thể thao. Chính vì giỏi xem tướng ngựa nên anh Thèn Văn Dùng - con trai ông Lìn, trong hội đua ngựa của Bắc Hà năm qua cũng đoạt giải.
Ông Lìn nói: “Hôm đó nó chỉ mang con ngựa cái đi thi thôi, vì mấy con ngựa đực tốt mang cho mượn phối giống hết rồi. Vậy mà cũng đứng thứ 3 đấy”.

Những chú ngựa giỏi

“Chạy nhanh, thồ khoẻ, bền sức cũng mới chỉ là một con ngựa tốt. Nhưng chỉ được gọi là “thần mã” nếu con ngựa có trí khôn, lòng trung thành và hiểu tính chủ” - ông Lìn phân tích.
Nhớ tới con thần mã một thuở của mình, ông kể: “Hồi trai trẻ, tôi có một con ngựa ô, nó chạy giỏi, leo núi khoẻ và không ít lần liều chết cứu tôi thoát chết khi rơi vào ổ phục kích của bọn chuyên cướp ngựa hoạt động ở huyện Xín Mần thuộc tỉnh Hà Giang bây giờ.

Có lần tôi đi gặp bạn bè bên châu Xín Mần, mấy ngày vừa uống rượu, vừa hút thuốc, lúc về say tuý luý cứ nằm vắt người trên lưng con ngựa ô. Khi đang đi nước kiệu, bỗng con ô mã khựng lại, hếch mũi, vểnh tai lên ngóng, rồi nó rùng mình mấy cái. Đang say rượu nhưng tôi hiểu ngay có sự chẳng lành nên trườn lên bám vào bờm con ngựa, 2 chân quặp chặt vào mình nó.

Chỉ đợi có thế con ngựa lao vút đi như mũi tên. Vừa lúc đó, từ 2 bên sườn đồi một loạt đạn súng kíp nổ vang rừng, mảnh đạn bay như vãi trấu. Con ô mã cứ thế phi nước đại một mạch, về đến nhà tôi mới biết nó bị dính mấy vết thương ở mông, ở sườn mà vẫn gắng cứu chủ”.

Thoát chết, ông Lìn mới biết có một toán người ở bên kia biên giới định sát hại ông để cướp con thần mã ngày đi vạn dặm, một lòng bảo vệ chủ...

Gặp chúng tôi, anh Lâm Văn Sơn (bản Sín Chải B, xã Nà Hối) vừa chải lông cho con ngựa có màu giàng cán (có nghĩa là hồng mã), vừa cười ngất ngưởng khoe rằng:
“Từ ngày về nhất cuộc đua ngựa Bắc Hà tới giờ, mình vui lắm vì được chụp bao nhiêu ảnh, lại được phần thưởng đủ đãi cả xóm một bữa say. Nhưng thích nhất vẫn là thêm nhiều người biết về ngựa Bắc Hà và vợ con mình thì ngày đêm không tiếc công sức chăm ngựa”.

Nhớ lại hôm giành chức quán quân, anh Sơn vẫn run run: “Hôm đó nó đói đấy nhưng vẫn chạy giỏi, 3 vòng nhất cả 3, thế là mình và nó vô địch”. Từ hôm giành chức quán quân, đã có nhiều người tìm đến nhà hỏi mua con ngựa của anh Sơn với giá 40 triệu đồng, gấp 4 con ngựa thường. Nhưng anh Sơn vẫn lắc đầu nguây nguẩy vì “nó chạy nhanh lại chịu khó, đi thồ ngô suốt mùa dù mệt vẫn không phá, không đá, không cắn lại chủ. Con ngựa lại là bạn thân của cô con gái đầu lòng 10 tuổi của mình, thỉnh thoảng nó vẫn cưỡi ngựa ra chợ cùng bố mẹ”.

Quan trọng hơn, con hồng mã với chiếc xe kéo vẫn là nguồn thu nhập chính của cả nhà anh Sơn. Ngày thường, chú ngựa quán quân vẫn phải thắng xe lên lưng, ra bãi chợ thị trấn đứng đợi việc, hôm nào suôn sẻ thì nó cũng giúp chủ kiếm được 200.000 đồng.

Anh Triệu Văn Thiều chỉ vào mấy chú ngựa đang ngoan ngoãn đứng im đợi việc ở chợ Bắc Hà: “Bây giờ mỗi năm huyện tổ chức hội đua ngựa một lần, nên cả người lẫn ngựa bọn tôi lại được luyện gân, rèn chí một tí. Cái anh ngựa chiến Bắc Hà không bị biến thành ngựa thồ, ngựa thịt là may lắm, vui lắm rồi”.

Từ ngày cấm công nông đầu ngang, đầu dọc, xe ngựa lại được dân cần đến nên chủ ngựa kiếm ăn cũng tàm tạm. Bao nhiêu công trình xây dựng trường, trạm ở những xã vùng cao, ôtô thì chịu, chỉ trông chờ những chiếc xe ngựa kẽo kẹt đưa xi măng, sắt thép lên...

Du lịch, GO! - Theo báo Sài Gòn Tiếp Thị, internet

Read More

Khoả nước Quan Sơn

Không ồn ào náo nhiệt, cũng không có cảnh chèo kéo du khách, ai đã một lần được thả hồn bồng bềnh với con thuyền ba lá trên hồ Quan Sơn (xã Hợp Tiến, huyện Mỹ Đức, Hà Nội) sẽ thấy quả là không uổng một chuyến đi.

Cô Đỗ Thị Cam - một người chèo thuyền đặt 4 chiếc phao cứu sinh vào khoang rồi nhỏ nhẹ mời chúng tôi lên thuyền. Đợi cho khách đã yên vị, cô bắt đầu nhẹ nhàng khoả đôi mái chèo xuống làn nước phẳng như gương. Thuyền chở chúng tôi cứ lững lờ, chầm chậm tiến vào bên trong màn sương mỏng tang, đang phủ kín mặt hồ.

Là nông dân chính hiệu đang nằm trong biên chế tổ chức của khu du lịch này nên cô Cam thuộc từng sự tích, cảnh vật mà cả đời mình gắn bó, cô bắt đầu giới thiệu cho chúng tôi: “Xưa, thấy sơn thuỷ nơi đây hữu tình mà các quan lớn trong vùng thường tụ tập về mỗi khi có kỳ cuộc hội họp. Vì thế mà hồ đã được dân gian gọi là hồ Quan Sơn và cái tên đó được in dấu cho đến tận bây giờ”.

Trong ánh sáng ban mai, núi Trâu Trắng hiện ra tỏ dần theo nhịp khoan nhặt của đôi mái chèo. Ngồi trên thuyền ngước nhìn lên đúng vào giờ khắc mặt trời mọc, du khách có thể thấy rõ hình một con trâu trắng khổng lồ đang vươn cổ, hếch mũi, vênh cặp sừng khoẻ khoắn, như đang cố sức kéo vừng mặt trời sáng loá lên cao.

Con thuyền của chúng tôi lúc này có cảm giác bé như một chiếc lá tre, đang tự do trôi vào một thảm hoa trang trắng xoá. Không còn nhìn thấy nước dưới mạn thuyền nữa, bởi cả mặt hồ được bao phủ bằng những chiếc lá trang tròn vành vạnh to như những cái ô có màu xanh vàng.

Cô bạn miền sơn cước đến từ vùng cao nguyên đá Hà Giang lần đầu được nhìn thấy bức tranh ban mai giữa sơn cùng thuỷ tận này không khỏi phấn khích và thốt lên:

“Hình như bọn mình đang được đưa vào một cõi khác hay sao ấy? Không tiếng còi xe, không chen lấn ồn ào, thanh bình nhẹ nhõm đến lạ thường”. Trên vách đá của những dãy núi như gối đầu vào nhau quanh hồ, âm thanh be be của lũ dê gọi nhau bắt đầu một ngày tình tự mới.

Đợi cho khách trên thuyền đã hít hà đã cái không khí trong lành buổi sớm, cô lái thuyền lại bắt đầu “tiếp thị” về nhà hàng ở đây đảm bảo món gì cũng sạch. Dê nuôi tự nhiên trên núi có thể chể biến được 7 món. Cá dưới hồ mỗi năm thu hàng chục tấn nhưng không mất một xu mua cám công nghiệp, vì cá toàn ăn thức ăn tự nhiên, khách gọi lúc nào cũng có cá tươi ăn thoải mái. Cô cười bảo ngoài ra còn đặc sản tôm đồng, cua, ốc, ếch, ba ba... đảm bảo 100% “made in Quan Sơn” chính hiệu mà giá cả thì lại rất “nhà quê ”.

Mới đi qua những thảm trang trắng loá, thì thuyền lại đưa chúng tôi lọt vào giữa những đám hoa sen, hoa súng. Mũi thuyền nhẹ nhàng táp vào núi Hoa Quả Sơn, công trình được lão bà Đỗ Thị Trinh (73 tuổi) khai phá từ năm 1971 tới nay đã thành rừng sấu, sung, khế nặng quả.

Sau bữa trưa với thực đơn tuỳ chọn, du khách có thể ngả lưng trên những phiến đá tự nhiên bằng phẳng như những tấm phản ở trên những đỉnh núi này, hay mắc võng nằm vắt vẻo trong rừng cây rậm rì.

Khi những đàn cò chao nghiêng rồi hạ xuống những khóm tre ven hồ, sau một ngày kiếm ăn vất vả, cũng là lúc chuyến khoả nước Quan Sơn của chúng tôi kết thúc.

Trước khi rời thuyền, cô Cam còn cẩn thận buộc những bó hoa sen để chúng tôi mang về, cô cười và nói: “Quà Quan Sơn đấy, mang một chút hương đồng nội về phố, để vương vấn cho đến khi nào quay lại thì thôi”.

Du lịch, GO! - Theo báo Danviet, internet

Read More

Hùng thiêng dòng thác Kazan

Ẩn mình bên vùng đệm rừng quốc gia Bạch Mã, mới đây, thác Kazan hùng vĩ (Thừa Thiên Huế) đã được những đồng bào Tà Ôi ở thôn Dỗi "đánh thức". 

Đây là điểm du lịch sinh thái kết hợp văn hoá đặc sắc mà đồng bào vùng trung du Thừa Thiên Huế tổ chức khai thác để giới thiệu đến du khách.

Khởi hành từ thành phố Huế buổi sáng, sau hơn 60 phút đi ô tô vượt đèo La Hy, du khách sẽ tới thôn Dỗi, thuộc xã Thượng Lộ, huyện Nam Đông, Thừa Thiên Huế. Ở đây, du khách được đắm mình trong tiếng chim ríu rít gọi đàn, tiếng hú của bầy vượn, tiếng róc rách của suối… Ở cổng làng, trước sân ngôi nhà Guơl truyền thống, khách sẽ được chào đón bằng những tiết mục múa, hát, thổi nhạc cụ truyền thống rất đặc sắc của đồng bào dân tộc.

Nếu đã quen nghe những âm thanh từ dưới xuôi, chắc hẳn, khách khó lòng nhịn cười khi thấy cảnh ông Trần Văn Đinh, trưởng Ban quản lý khu du lịch, người thổi kèn sừng dê hay nhất thôn Dỗi, nói oang oang bằng một tràng tiếng Việt lơ lớ: "Bà con thôn Dỗi kính chào khách quý. Mời khách quý thưởng thức các điệu múa, lời ca của đồng bào Tà Ôi...".

Tiếng cồng chiêng nổi lên ngay sau lời giới thiệu. Tốp múa của trẻ em thôn Dỗi từ từ tiến ra giữa sân. "Diễn viên" vừa diễn, ông Trần Văn Đinh lại say sưa thuyết minh, khách say sưa hoà mình nhún nhảy trong tiếng nhạc.

Ông Đinh nói nếu chép ra kín cả trang giấy, người phiên dịch chỉ dịch lại có mấy câu cụt ngủn nhưng khách vẫn gật gật đầu xem chừng hiểu và thích thú. Không có vấn đề gì, tiếp nhận văn hoá đôi khi không cần phải có ngôn ngữ! Đến giờ phút này, giữa chủ và khách, khoảng cách về địa lý, ngôn ngữ, văn hoá... chỉ còn lờ mờ như sương khói.

Sau màn "chào hỏi", du khách sẽ giao lưu với người dân địa phương trong ngôi nhà Guơl, đi thăm làng, qua đám lá mục, đi lắt léo qua những tảng đá gập ghềnh để đi chơi thác Kazan, cùng nấu ăn chung với nhau. Đồng bào mời khách những món ăn mà chỉ nghe đã thấy … "khoái", như lợn nướng, cơm ống tre, cá suối nướng … Đặc biệt, tại đây, du khách sẽ được mua sản vật địa phương gồm mật ong rừng, thổ cẩm, hàng đan lát chính hiệu của người Tà Ôi.

Nếu có cơ hội, bạn nên thử nán lại một đêm, ngủ trong nhà Guơl truyền thống. Du khách ngồi quanh bếp lửa bập bùng, nghe chuyện từ thời mở đất của người Tà Ôi ở Nam Đông. Đêm khuya, khi tiếng nói của con người đã bắt đầu hoà trong sương khuya lạnh buốt, thì từ chốn rừng sâu, tiếng tác của con mang, con nai lại cất lên.

Nếu là người may mắn, giữa đêm khuya, bạn có thể nghe được tiếng kèn sừng dê, tiếng gió rít qua vách đá cùng xào xạc của gió rừng… Kết thúc giấc ngủ muộn giữa vùng trung du, bạn sẽ thức dậy cùng tiếng chim muông và hương rừng thoảng trong sương gió…

Du lịch, GO! - Theo báo Sài Gòn Tiếp Thị, internet

Read More