Đến Hội An chơi hội bài chòi

Khi đã hiểu luật chơi, dường như ai cũng muốn ít nhất được một lần thử khám phá tên gọi các quân cờ. Hay chí ít, khi đến với hội bài chòi, ai ai cũng đều được thưởng thức những làn điệu dân ca vừa như quen, vừa như lạ qua tiếng hát của người hô. Ra về, những câu hát sẽ như còn đọng lại mãi, quyến luyến, khó quên.

Cảnh tượng nơi đây thật lạ, có ca sĩ, nhạc sĩ, có diễn viên, có sân khấu hẳn hoi, nhưng khán giả thì chẳng hề ngồi không thưởng thức như thường thấy.

Trên sân khấu, lũ trẻ tha hồ chạy nhảy, chơi đùa. Đám đông xung quanh không chỉ lắng nghe từng câu hát, mà chốc chốc lại thấy reo lên với những chiếc thẻ gỗ trên tay để rồi hớn hở đón nhận những chiếc cờ vàng từ tay các "anh thị vệ" của đoàn diễn. Những cụ già thì dường như lại như chỉ biết đến lời ca và ngồi gõ nhịp phách say sưa cùng tiếng trống.

Phố cổ Hội An nhỏ lắm và cũng yên tĩnh lắm. Vọng đến tai hầu như chỉ thấy có tiếng cười, tiếng nói của những người khách du lịch. Vậy mà bỗng dưng đêm nay, nơi cuối con phố lại bỗng rộn ràng những âm thanh của lời ca, tiếng trống hòa trong giai điệu lả lướt của chiếc đàn nhị.

Dường như toàn bộ cư dân của khu phố cổ đang tập trung tại sân chơi cũng nho nhỏ và ngập đầy sắc màu vàng xuộm hắt ra từ những chiếc đèn "măng - xông hiện đại" này. Tách một em gái nhỏ ra khỏi dòng chảy sôi động của cuộc vui, chúng tôi được biết, đây là đêm hội bài chòi thường được tổ chức vào tối thứ bảy hàng tuần tại khu phố cổ Hội An.

Một sân chơi đầy lý thú

Đêm hội bài chòi hiện nay đã trở thành một sân chơi quen thuộc của người dân Hội An. Cứ vào tối các ngày thứ bảy, mọi người lại tụ tập về khoảng sân giữa phố Hội và sông Hoài (hay còn gọi là sông Bạch Đằng) để được có những giờ phút thư giãn một cách đầy hứng khởi cho kỳ nghỉ cuối tuần.

Chính sân chơi này đã đem lại chút không khí sôi nổi giúp khu phố cổ thêm phần sinh động mà vẫn không hề làm mất đi vẻ đẹp yên bình rất đặc trưng của Hội An. Vì rằng, đêm hội bài chòi vừa mang hơi thở nóng hổi của cuộc sống hiện đại, vừa chứa đựng vẻ dịu dàng, duyên dáng của một nét văn hoá truyền thống đầy ý nghĩa.

Không ai biết chính xác hội bài chòi xuất hiện vào thời điểm nào. Tuy nhiên, từ khoảng 300 - 400 năm trước đây, loại hình vui chơi này đã được tổ chức thường xuyên ở các tỉnh Thừa Thiên - Huế vào những dịp lễ hội ngày xuân. Sau đó, bởi nhiều lý do nên hội bài chòi không còn phổ biến được như trước, thậm chí là đứng trước nguy cơ "thất truyền".

Cho đến khi khu phố cổ Hội An được tổ chức UNESSCO công nhận là di sản văn hóa thế giới, Trung tâm Văn hoá Thể thao Hội An đã quyết định khôi phục lại sân chơi văn hoá này tại đây, vừa để bảo tồn, vừa để quảng bá một nét văn hoá đặc sắc của dân tộc tới khách du lịch cả trong và ngoài nước.

Có thể hiểu một cách nôm na rằng hội bài chòi là sân chơi của những ván cờ. Mỗi ván gồm có 30 quân cờ với 30 tên gọi khác nhau chia thành 10 loại thẻ gỗ (3 quân cờ là một thẻ) và người chơi sẽ được chọn mua các loại thẻ đó.

Sau khi "nhà cái" phát hết thẻ cho mọi người, ván cờ sẽ được bắt đầu bằng việc rút thăm que tre có ghi tên một quân cờ. Lúc này, anh "hiệu" (người hô) sẽ dẫn dắt cuộc chơi bằng những câu hát có liên quan đến tên quân cờ ghi trên chiếc thăm đó, lần lượt cho đến khi ba thẻ tre được rút liên tiếp có tên gọi trùng với các tên quân cờ ghi trên cùng một thẻ gỗ.

Đây là một số câu “thai”:

Một hai họ nói rằng không
Dấu chân ai đứng bờ sông hai người?
                                                            (Con bài Tứ cẳng)

Ta bưng một đĩa mắm lầm
Vừa đi vừa hát té ầm xuống sông.
                                                            (Con bài Ông Ầm)
Ngồi kề vực thẳm anh câu
Xẩy chân tụt xuống vực sâu cái ầm.
                                                            (Con bài Ông Ầm)
Lòng thương chị bán thịt heo
Hai vai gánh nặng còn đèo móc câu.
                                                            (Con Móc câu)
Đi đâu ôm cháp đi hoài
Cử nhân không thấy tú tài cũng không.
                                                            (Con Học trò)
Tay bưng đĩa muối bát rau
Anh chấm em chấm cho mau kẻo hết dần.
                                                            (Con Nhà nghèo)

Ai đi ngoài ngõ ào ào
Nghe như ông tượng đạp vào, ông vô.
                                                            (Con Tứ tượng)

Câu hô bài có tiếng đệm và lời giải như:

Hượi mà hưới hượi
Một hai bận nói rằng không
Dấu chân ai đứng bờ sông hai người?
Hai người thì có bốn chân
Đó là tứ cẳng bớ nàng, bớ anh!

Khi tham gia, nếu thấy tên quân cờ của mình được nhắc đến trong câu hát, người chơi sẽ phải hô lên và trình thẻ gỗ để được phát một lá cờ vàng, tương đương với một phần thưởng nhỏ. Nếu người chơi có được chiếc thẻ gỗ ghi tên 3 quân cờ được nêu tên liên tục, người đó sẽ đoạt được phần thưởng lớn nhất của cuộc chơi và ván cờ kết thúc.

Nhiều người có thể cho rằng hình thức vui chơi này có vẻ dễ dàng và đơn giản, dựa vào sự may rủi là chính, chẳng khác chơi... xổ số lô tô. Nhưng thực ra, ý nghĩa và cách thức chơi hội bài chòi không hẳn vậy. Và thực tế, đây là một hoạt động văn hoá đáng được tôn trọng và giữ gìn.

Điều gửi gắm sau những cuộc vui

Thuở ban đầu, luật chơi hội bài chòi khá nghiêm khắc. Tên quân cờ sẽ không được nhắc đến trực tiếp trong mỗi câu hát mà người nghe sẽ phải tự suy đoán lấy.

Ví dụ, nếu tên quân cờ là chữ "nghèo", người hô sẽ hát một số câu có nội dung nói về chữ nghèo, người nghe tự suy luận ra và giơ thẻ của mình lên để nhận cờ vàng. Người nào không đoán được sẽ mất cơ hội được nhận phần thưởng.

Tuy nhiên, nhiều người hiện giờ chưa theo được luật chơi này, bởi vậy, nhiều khi người hô đã sử dụng các câu hát gọi trực tiếp tên quân cờ để người chơi dễ theo dõi. Dù đã có đôi chút biến đổi song hội bài chòi vẫn giữ được đặc thù riêng của mình: là một loại hình sinh hoạt văn hoá lý thú và bổ ích.

Có thể khẳng định như vậy là bởi nội dung các câu hát sử dụng trong hội bài chòi đều mang ý nghĩa nhân văn và có tính giáo dục cao (nét khác biệt căn bản để có thể phân biệt hội bài chòi với các trò... cờ bạc khác).

Các câu hát được sử dụng ở đây thường nói về tình yêu quê hương đất nước, ca ngợi tình phụ mẫu, tình phu thê, đề cao những đức tính, phẩm chất tốt đẹp của con người, phê phán những tệ nạn xã hội, những tập tục lỗi thời, lạc hậu.

Vì vậy, hình thức vui chơi này không chỉ có ý nghĩa giải trí đơn thuần. Đồng thời, còn có thể coi hội bài chòi chính là một sân khấu trình diễn của làn điệu dân ca đặc trưng khu Nam (Nam Trung Bộ).

Phần thưởng dành cho người thắng cuộc trong hội bài chòi thực ra không lớn và không mang giá trị vật chất. Thông thường, cuối mỗi cuộc vui, người thắng cuộc sẽ được nhận một chiếc đèn lồng, "đặc sản" của Hội An. Song, điều quan trọng nhất đối với người chơi hiện nay không phải ở những món quà ấy mà ở chỗ họ đã có được một sân chơi văn hóa sôi nổi và đặc biệt lôi cuốn.

Du lịch, GO! - Theo mạng Cinet, TCSH, internet

Read More

Đặt lọp cá heo mùa nước rút

Năm nay lũ lớn, cá heo sinh sôi nhiều vô kể. Hừng sáng, đến chợ “âm phủ” ngay đầu cầu kênh Tha La đã thấy ngư dân chuyển cá về bán nườm nượp, trong đó cá heo cũng được bày bán nhiều hơn so với mọi năm. Nếu như ở chợ Long Xuyên, bạn hàng bán cá heo còn sống với giá từ 300.000 đồng đến 400.000 đồng/kg thì tại chợ “âm phủ” giá chỉ 50.000-60.000 đồng/kg.

Cá heo nước ngọt thường xuất hiện vào mùa nước nổi (khoảng tháng 7 đến tháng 11 âm lịch) ở những nơi nước chảy mạnh. Cá mình giẹp, to nhất cỡ 3 ngón tay người lớn, dài độ chừng 1 tấc, màu xanh nhạt, da láng, không vảy. Đuôi, vây, kỳ cá màu đỏ cam rất đẹp. Sở dĩ cá có tên gọi như thế vì khi lặn dưới nước, hoặc đem cá lên bờ, ta nghe phát ra âm thanh lục ục… èng ẹc.

Hôm ghé chợ “âm phủ” vào tờ mờ sáng, gặp anh Nguyễn Văn Lượng, ngụ xã Nhơn Hưng (Tịnh Biên) đang tát nước đục để bắt cá heo. Chúng tôi đứng xem anh Lượng cân cá heo cho bạn hàng còn thấy mê, huống hồ tận mắt xem anh đi đổ lọp. Hôm sau, đúng hẹn tại đầu kênh Tha La, chúng tôi cùng cha con anh Lượng bắt đầu một chuyến hành trình đi đổ lọp cá heo đêm tại cánh đồng Tịnh Biên.
Bơi đến đoạn nước chảy mạnh, xuồng của anh Lượng và xuồng của ông Nguyễn Văn Tòng (Năm Tòng) chia nhau ra tìm chỗ để đặt. Theo xuồng anh Nguyễn Văn Lượng đến đoạn kênh Tha La, ở đó có những chiếc lọp đã được đặt sẵn từ đêm hôm trước.

Để định vị cho những cái lọp trong quá trình đi thăm không bị lạc mất, anh Lượng cột một chiếc phao. Khi đi thăm lọp chỉ cần nắm chiếc phao rồi phân dây kéo chiếc lọp lên. Ban đầu tôi cứ tưởng, cá heo chạy mỗi chiếc lọp chỉ vài con, nào ngờ khi anh Lượng kéo chiếc lọp lên đã thấy khoảng nửa ký cá heo.

Thấy cá heo chạy, anh Lượng mừng ra mặt: “Tối nay, cá chạy kiểu này chắc đầy khoang xuồng. Mỗi đêm, tôi đặt đến 50 cái lọp khắp cánh đồng. Đặt cá heo cũng dễ nhưng quan trọng phải có mồi.

Cá heo mê nhất là mồi gạch cua, mỗi lần thăm lọp xong, mình phải tét đôi khoảng 5 con cua cho vào cái lọp. Nhưng bí quyết đặt lọp cá heo trúng hay thất còn tùy thuộc vào việc chọn chỗ và xoay đít hom lọp theo hướng phù hợp thì lọp mới chạy cá…”.

Đặt cá heo trên đồng lũ

Theo nghề đặt lọp cá heo trên 20 năm nên ông Năm Tòng biết rất rành về cái nghề của mình. Ông cho biết: “Hồi đó cá heo nhiều vô kể, dân nghèo chủ yếu đánh bắt bằng chài, lưới. Mấy năm gần đây, nhiều người đã dùng xung điện đánh bắt theo kiểu tận diệt dẫn đến nguồn cá giảm dần, mặt cá heo cũng ít đi.

Có năm, cá heo mất dạng, đặt lọp không chạy đành phải treo lọp mãn mùa nước. Nhưng năm nay, cá heo xuất hiện khả quan hơn. Thông thường cá heo thích trú ngụ tại những nơi nước chảy xiết. Đặc biệt tại đoạn kênh Tha La, Trà Sư nước chảy cuồn cuộn nên cá heo ở nhiều.

Khi đặt phải nhìn con nước chảy về hướng nào thì xoay đít hom xuôi chiều theo hướng đó. Nếu xoay đít hom ngược dòng nước chảy thì không có một con làm thuốc. Bởi lẽ, chỗ nước chảy xiết, cá heo từ đồng bắt nước mát lội ngược dòng về sông. Khi gặp “mồi bén” trong lọp, cá heo chui vào ăn thì bị dính lại…”.

Ông Năm Tòng còn cho biết thêm, từ đầu con nước giựt đến nay, mỗi ngày đặt khoảng 60 cái lọp tại tuyến kênh Trà Sư dính khoảng 10kg/ngày, cá biệt có đêm chạy đến 20kg. Riêng thằng con trai đặt 40 cái lọp tại kênh Tha La cũng dính khoảng chục ký/đêm. Bạn hàng chợ Châu Đốc cân với giá 60.000 đồng/kg, bỏ sở hụi kiếm cũng được vài trăm ngàn/ngày nên gia đình Năm Tòng có thu nhập ổn định.

Vài năm trở lại đây, do nguồn cá heo ngoài thiên nhiên bị cạn kiệt, nhiều hộ dân ở vùng đầu nguồn An Phú, Châu Đốc, Tân Châu còn đẩy mạnh mô hình nuôi cá heo trong lồng bè đem lại hiệu quả cao. Biết được gia đình Năm Tòng chuyên sống bằng nghề đặt lọp cá heo trong mùa nước nổi nên các hộ này đã tìm đến đặt mua cá heo giống.

Ngoài bán cá heo ở chợ, Năm Tòng còn lựa lại những con cá heo bằng đầu ngón tay để cân cho các hộ nuôi cá heo, mỗi ký 120.000 đồng. Năm Tòng bày tỏ: “Nuôi cá heo là hay lắm, một mặt đem lại lợi nhuận kinh tế cao, mặt khác bảo tồn gen quý hiếm trong tự nhiên. Năm nào, mấy ông nông dân ở vùng đầu nguồn cũng tìm đến tận gia đình tôi để mua cá heo giống. Loại cá này thích ăn tạp nên cũng dễ nuôi. Ngoài ra, tôi còn bán cá heo con cho các trung tâm giống thủy sản tại các tỉnh ĐBSCL…”.
Lâu lắm rồi, ngư dân đi đặt lọp cá heo mới chạy nhiều như năm nay. Loại cá này, thịt rất thơm ngon và ngon nhất là khi chế biến thành món cá heo kho tiêu hoặc nấu canh chua ăn với cơm trong những tháng gió bấc thì còn gì bằng!

Du lịch, GO! - Theo An Giang Online, internet


Thưởng thức cá heo

Không phải những chú cá heo tốt bụng của biển khơi mà là giống cá sông ở vùng sông Hậu có tiếng kêu eng éc nên được đạt là "cá heo".
Đây là loài cá sông, giống cá chép, thường thấy ở vùng sông Hậu. Cá mình dẹp, chỉ bằng 3 ngón tay người lớn, dài chừng 10cm, màu xanh đen, đuôi màu đỏ cam rất đẹp. Chúng kêu éc éc giống tiếng heo kêu nên người dân lưu vực sông Hậu đặt tên chúng là "cá heo".

Từ vùng hạ lưu sông Hậu ngược lên đầu nguồn, cá heo loại này to hơn một chút, lớn từ hai đến ba ngón tay. Vùng đầu nguồn, cá thường xuất hiện vào mùa nước nổi, khoảng từ tháng 7 đến tháng 10 âm. Cá thích sống ở vùng nước chảy mạnh. Để bắt cá, người ta thường dùng ống tre dài đục nhiều lỗ cắm xuống mặt bùn bờ sông hoặc bằng cách đặt lọp, dớn, hoặc giăng lưới...

Cá heo sông Hậu là món ngon của vùng thượng nguồn, chỉ nướng cũng ngon. Món cá heo này mới xuất hiện trong thực đơn ở một số nhà hàng lớn tại thành phố Long Xuyên và thị xã Châu Đốc của tỉnh An Giang. Số lượng cá heo được chế biến thành thực phẩm ở địa phương này rất phong phú.

Cá heo được chế biến thành bốn món. Giản dị nhất là cá heo nướng. Bếp than với cái vỉ nhôm được đặt trên mặt bàn. Những con cá heo tươi xanh được xếp thứ tự trên vỉ nhôm dưới sức nóng của than củi. Trở mặt cá, trong chốc lát cá vàng ruộm, tỏa mùi thơm nức. Cá được gắp ra chấm vào chén cơm mẻ dầm ớt xanh, ăn kèm với rau thơm các loại, xà lách, dưa leo, dứa, chuối chát. Thịt cá ngọt được điểm thêm vị cay của ớt thật lạ miệng.

Cầu kỳ hơn là cá heo kho thố (loại nồi đất nhỏ). Món ăn có vị cay của tiêu bột, vị ngọt của thịt cá, vị béo của mỡ heo, vị mặn, ngọt của muối, nước mắm, đường hòa nhau trở thành thứ hương vị độc đáo. Món này phải ăn với cơm mới hợp.

Lẩu cơm mẻ cá heo (cá heo với mẻ) cũng là món vừa để ăn cơm vừa để nhậu lai rai khi có bạn bè. Món này ăn kèm với rau là bông điên điển. Vị cá ngọt, vị giòn của bông điên điển hòa trong vị chua của mẻ sẽ làm ta cảm thấy thú vị.

Cá heo kho lạt với me non đầu mùa lại hợp với bông điên điển bóp nhẹ với giấm. Đây cũng vừa là món ăn với cơm vừa là món nhậu hấp dẫn cho bạn.

Món nào cũng sẽ khiến bạn ngạc nhiên bởi xương và đầu cá giòn, mềm trong, vị đắng nhẹ của mật và ruột cá heo là lạ trên đầu lưỡi vì khi chế biến thành thức ăn người ta chỉ rửa sạch cá, không moi bỏ ruột.

Nếu bạn muốn thưởng thức món đặc sản mới này, bạn chỉ có thể tìm thấy tại các quán ăn ở Long Xuyên hay Châu Đốc có bán với giá khá bình dân. Cá heo ký: 180.000đ/kg, lẩu cơm mẻ cá heo: 60.000đ/nồi, cá heo kho thố 25.000đ/đĩa, cá heo nướng: 60.000đ/đĩa, cá heo kho lạt: 30.000đ/đĩa.

Du lịch, GO! - Theo tạp chí CIAO

Read More

Làng thúng Long Hải

Long Hải được nhiều người biết đến không chỉ là bãi tắm đẹp của huyện Long Đất, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, mà nơi đây từ bao đời nay nổi tiếng nghề thủ công làm thúng đi biển.

Thị trấn Long Hải thuộc huyện Long Điền là một làng chài nổi tiếng của Bà Rịa - Vũng Tàu với nghề câu mực. Khi chưa có làng thúng, mỗi khi cần thúng mới hoặc sửa chữa thúng cũ, ngư dân phải lặn lội ra tận các tỉnh miền Trung rước thợ vào làm. Thấy bà con vất vả, lại có sẵn nghề làm thúng từ "đời cố cựu", ông Đoàn Văn Thát lặng lẽ mày mò tìm vật liệu làm thúng. Những chiếc thúng câu "Made in… Long Hải" đầu tiên xuất xưởng là một sự kiện đối với làng chài này, bởi từ đây ngư dân không còn phải đi xa tìm thợ.

< Ông Đoàn Văn Thát, người lập nên làng thúng Long Hải.

Thúng đi biển Long Hải có mặt hầu như dọc từ Phan Thiết vào đến Cà Mau. Những hộ gia đình làm thúng mua tre già ở địa phương và Đồng Nai với giá 12-16 ngàn đồng/cây. Tre mua về được chẻ đều, vót lại và đan thành miếng rồi lận tròn. Sau khi đã nên hình thành dạng, thúng được quết phân bò và dầu chai, phơi hai nắng thì có thể sử dụng được. Thúng đường kính 1,6m phải dùng hết 5 cây tre và 5 ngày công, được bán với giá 300.000 đồng.

Hơn hai mươi năm trôi qua, làng thúng Long Hải hiện có khoảng 12 hộ sống chính bằng nghề, hơn 2/3 trong số này là con cháu trong gia đình ông Thát. Anh Đoàn Văn Vượng (30 tuổi), con trai thứ của ông Thát, theo cha làm nghề đan thúng từ khi còn để chỏm đến nay cho biết:

Những năm trước nguồn nguyên liệu làm thúng dồi dào, chỉ cần qua vùng An Ngãi - Long Điền đã có thể mua được tre tốt. Nay phải đi tận Long Khánh, thậm chí lên tới La Ngà (Đồng Nai) mới tìm được tre đạt yêu cầu. Trung bình hai ngày cơ sở anh Vượng hoàn tất một chiếc thúng, từ khâu ra nan đến thành phẩm mất khoảng 12 công đoạn với 4 người làm. Các cơ sở đan thúng của em gái anh Vượng là Đoàn Thị Mạnh và Đoàn Thị Khầm v.v… nằm sát bên cũng vậy, mặc dù có khó khăn nhưng thúng làm đến đâu bán hết tới đó.

< Khách tham quan xem thuyền thúng của ngư dân Việt Nam.

Anh Đoàn Văn Vựng, chủ cơ sở làm thúng thị trấn Long Hải, cho biết: Với 50 lao động, ở đây mỗi ngày cung cấp 5-10 thúng cho khách xa gần. Một cái thúng khi hoàn thành yêu cầu phải đúng kích thước, nước không vào và có thể xài được 1 năm. Mức thu nhập bình quân 30-40 ngàn đồng/ngày của người làm thúng đã giúp hàng chục hộ gia đình ven biển thoát khỏi đói nghèo...”.

Ngoài việc ngư dân đặt thúng đi biển, các doanh nghiệp cũng đã tìm vào tận nơi đặt làm thúng để mang về dựng tiểu cảnh, trang trí cho khu du lịch.

Du lịch, GO! - Tổng hợp

Read More